Με το σημερινό κείμενο κλείνει ένας κύκλος. Ημουν 24 ετών όταν ξεκίνησε ο Βαρδάρης το έντυπο ταξίδι του, πέρασαν περισσότερα από 18 χρόνια από τότε που ο άνεμος αυτός δραπέτευσε από τις γενέθλιες κοιλάδες του Αξιού και στογγυλοκάθησε στις σελίδες μιας από τις πιο ενδιαφέρουσες εφημερίδες στην εκδοτική ιστορία της χώρας.

Την «Ελευθεροτυπία» τη διάβαζα από τα 13 μου χρόνια, από το 1981, γι' αυτό όταν μου δόθηκε η ευκαιρία από τον Φώτη Γεωργελέ το 1992 να αποκτήσω τη δική μου στήλη στην εφημερίδα που με κρατούσε σε επαφή με την πραγματικότητα (μου έδινε εργαλεία, πληροφορίες και οπτικές γωνίες για να την κατανοήσω), ένιωσα σαν να αποκτώ μία ακόμη οικογένεια. Εκανα φίλους και γνωστούς σε αυτή την οικογένεια. Παρατηρούσα από ιδανική απόσταση (από τη Θεσσαλονίκη) την πιο κρίσιμη και ενδιαφέρουσα περίοδο της πορείας της και βέβαια είπα πολλές φορές όχι σε άλλες εφημερίδες (τοπικές ή πανελλαδικές) που μου ζήτησαν να μετακομίσω μαζί με τον Βαρδάρη σε αυτές, προσφέροντάς μου καλύτερη αμοιβή και ευκαιρίες να «κάνω πράγματα».

Εμεινα στην «Ελευθεροτυπία» γράφοντας τον Βαρδάρη για 18 ολόκληρα χρόνια. Μεγαλώσαμε μαζί με τον Βαρδάρη, πήρα τις πιο σημαντικές από τις αποφάσεις που καθόρισαν την προσωπική και επαγγελματική μου ζωή. Ταξιδέψαμε στην άκρη του κόσμου, διατρέξαμε τις Ανδεις, κολυμπήσαμε στην Καραϊβική, την Ινδία και την Ευρώπη. Παρέα με τον Βαρδάρη συναντήσαμε τον Nick Cave, τον Ψαραντώνη, τον Γιάννη τον Αγγελάκα, τον David Byrne, τον Bertolucci, τον Πράισνερ κ.ά. Παρέα ανακαλύψαμε τους Μίκρο, τους Μπλε, τους Alter Vision. Νικήσαμε φόβους πιασμένοι χέρι χέρι, είπαμε αντίο σε σημαντικούς ανθρώπους και υποδεχθήκαμε άλλους, εξερευνήσαμε την πόλη, το παρελθόν της, τα εναλλακτικά της ρεύματα, τις μέρες και κυρίως τις νύχτες της Θεσσαλονίκης. Στηρίξαμε αξιόλογες προσπάθειες και ανθρώπους της, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ από τις αρχές του, ασκήσαμε κριτική στον Οργανισμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας και είδαμε την πόλη της Θεσσαλονίκης να αλλάζει ακολουθώντας τη μοίρα των Βαλκανίων. Τρέξαμε στο πεδίο των νοημάτων, ανοίξαμε διάλογο με τις ιδέες, υποκλιθήκαμε στις σιωπές και παίξαμε με τις λέξεις. Ο Βαρδάρης με ταξίδεψε στο χρόνο, υπήρξε μια από τις πιο σημαντικές ράγες της επαγγελματικής μου πορείας και με καθόρισε. Καθόρισε εμένα, τη δουλειά μου, τη σχέση μου με τον κόσμο και την πραγματικότητα, μου έδωσε τη δυνατότητα να ξεφλουδίσω τον ιστό της πόλης «που σαν όχημα μάς κουβαλά στο χρόνο».

Ο Βαρδάρης έχει ψυχή, συνείδηση και βρίσκεται στην καλύτερή του ηλικία, στα 18 του χρόνια θα χειραφετηθεί, θα γίνει ένα ωραίο blog στις γειτονιές του Διαδικτύου και θα συνεχίζει να κλείνει το μάτι σε οτιδήποτε είναι πηγαίο, γνήσιο, αληθινό και άξιο να ειπωθεί, να καταγραφεί, να περιγραφεί και σε τελική ανάλυση να περισωθεί. Ο Βαρδάρης θα πάρει το διαδικτυακό του δρόμο και θα είναι εκεί στο www.vardaris.gr για να συνεχίσει να παριστάνει τον άνεμο. Στο επανιδείν....

Η Θεσσαλονίκη ξυπνά από τον «λήθαργο», θα μπορούσε να είναι ο τίτλος του σημερινού Βαρδάρη.
Μια ευτυχής συγχρονία γεγονότων τις μέρες που προηγήθηκαν φανέρωσαν ένα διαφορετικό πρόσωπο της πόλης-όχημα που μας κουβαλά στον χρόνο. Πριν από μέρες κεντρικοί δρόμοι της αγοράς (Τσιμισκή, Μητροπόλεως, Ερμού) πεζοδρομήθηκαν πιλοτικά το Σάββατο προσφέροντας σε μια συντριπτική πλειονότητα συμπολιτών μου ορισμένα χαμόγελα και μια πινελιά χαλαρής διάθεσης που τελικά την είχαμε μεγάλη ανάγκη. Λιγοστοί οδηγοί Ι.Χ. αυτοκινήτων ταλαιπωρήθηκαν αλλά δεν νομίζω ότι είναι χρήσιμη η αντιπαράθεση μεταξύ των πολιτών, πεζών και αυτοκινούμενων για το ποιος έχει δίκαιο.

Τις ίδιες μέρες η Θεσσαλονίκη φιλοξενούσε τη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου και πλήθος εκδηλώσεων μέσα και έξω από την έκθεση ήταν γεμάτες με κόσμο που έμοιαζε να επιχειρεί να διαψεύσει τη ρητορεία της γκρίνιας που θέλει τους πολίτες αυτής της πόλης αναχωρητές και αδιάφορους. Είχε προηγηθεί μια καταπληκτική εκδήλωση του περιοδικού «Ενεκεν» που εκδίδεται στη Θεσσαλονίκη με ομιλητή τον καθηγητή Νίκο Δεμερτζή για την έννοια του «Πολιτισμικού Τραύματος» και την περίπτωση του Ολοκαυτώματος που στη Θεσσαλονίκη άφησε μια ανεξίτηλη ουλή.

Εχω καιρό να γράψω ένα σπονδυλωτό Βαρδάρη σκέφτηκα, και αμέσως η σκέψη μου αυτή κατέταξε τους Βαρδάρηδες που προηγήθηκαν στους ασπόνδυλους (κειμενικούς οργανισμούς).
Και αν αυτή μου η κατηγοριοποίηση αντιγράφει την αξιολογική σημασία που πηγάζει από τα σπονδυλωτά και τα ασπόνδυλα όντα του ζωικού βασιλείου, τότε οι ασπόνδυλοι Βαρδάρηδες είναι πρωτόγονοι, ή καλύτερα πρόγονοι των εξελιγμένων σπονδυλωτών. Σήμερα γράφω έναν Βαρδάρη σπονδυλωτό από νοσταλγία, για τους αστερίσκους και τις υποσημειώσεις, το μουσικό-μαγικό χαλί και την «άλλη» Θεσσαλονίκη που θα γίνει «αλλιώς».

Εχω ξαναγράψει στο παρελθόν για την κυριαρχία του «τρόπου των εταιρειών» σε αυτό που ονομάζουμε δημόσια σφαίρα και αποτελεί τον πυρήνα του «πολιτικού». Αυτή η αντίληψη ανήγαγε τον «τρόπο των εταιρειών», που αλλιώς ονομάζεται «αγορές», σε νικηφόρο, δεσπόζον και καθοριστικό παράδειγμα.

Μια αναγωγή που έγινε σταδιακά στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού και δεν άργησε να επιβληθεί στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και να επικαθίσει ακόμη και σε πολιτικές που η πραγματικότητα τις είχε δικαιώσει, όπως ήταν π.χ. το κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης.

Ο τρόπος των αγορών αδιαφορεί γι' αυτό που το «κοινωνικό» σημαίνει, εστιάζει σε αυτό που κάποτε είχε βαφτιστεί «βάση» και θεωρεί ότι οτιδήποτε άλλο επικάθεται στην οικονομία και στην ύλη μοιραία θα αυτορρυθμιστεί, θα αποκτήσει το κατάλληλο μέγεθος και μορφή ώστε να διαθέτει την απαραίτητη και ικανή συμβατότητα που ο «τρόπος των αγορών» απαιτεί. Αυτός ο «τρόπος» επικαλείται οτιδήποτε είναι ορατό, οτιδήποτε διαθέτει προοπτική, ό,τι μπορεί να συμβολίσει μια έννοια προόδου και πάνω απ' όλα οτιδήποτε είναι κερδοφόρο.

Μου αρέσει να ζω ως επισκέπτης στη Θεσσαλονίκη, να διατηρώ δηλαδή πάντα εκείνη την πηγαία κινητοποιητική χαρά για να την ανακαλύψω, να τη φωτογραφίσω, να αποκτήσω δεσμούς μαζί της, για να έχω το δικαίωμα να αναπολώ, να διηγούμαι και να γράφω γι' αυτήν.

Η ιδιωτική και δημόσια μυθολογία της συναντιούνται εκεί που στέκεται το παγκάκι που έδωσα το πρώτο φιλί ή λίγο παραπέρα, στο σημείο που μένει ανέπαφη η τελευταία αραβική επιγραφή αυτής της πόλης ή στο άλλο σημείο που «ζωντάνεψε» η ζαρντινιέρα και ξυλοκόπησε ένα φοιτητή ή ακόμη παρακάτω, εκεί που απολαμβάνω μια νόστιμη ξενυχτισμένη μπουγάτσα ή στο σταυροδρόμι που ο Λαμπράκης ένιωσε τον τελευταίο του πόνο.

Κάθε σημείο, κάθε βήμα και μια ιστορία, ιδιωτική ή δημόσια, που με βεβαιώνει πως η «πόλη που σαν όχημα μας κουβαλά στο χρόνο» έχει ψυχή όπως κάθε μεγαλούπολη οφείλει. Τον τρόπο που αυτή η ψυχή λειτουργεί προσπαθώ να κατανοήσω και δεν υπάρχει άλλος δρόμος να αποκτήσω αυτή τη γνώση παρά μόνο μέσα από την καθημερινή και διαρκή παρατήρησή της. Ζω για τη στιγμή που θα μάθω κάτι παραπάνω από όσα ήδη νομίζω πως γνωρίζω για τον τρόπο με τον οποίο συναρθρώνει πράγματα, δυνάμεις, εικόνες, έννοιες και αξίες που ξεπερνάνε κατά πολύ την αντιληπτική ικανότητα του καθενός από εμάς και μας παραδίδει ένα πεδίο ζωής, ένα δομημένο χώρο με παρελθόν, παρόν και μέλλον για να ακουμπήσουμε την ύπαρξή μας.

Αυτές τις μέρες διαβάζω το βιβλίο του Χρήστου Τερζίδη «Και το τέλος πάντα κοντά», που αναφέρεται σ' έναν συγγραφέα που επιστρέφει στη γενέτειρά του, στη Θεσσαλονίκη, για να λύσει τελικά τους λογαριασμούς του με την πόλη, το συλλογικό της κλίμα, τον χρόνο, τη φυγή.

Η σκηνογραφία του βιβλίου, μια αναστοχαστική εικόνα της πόλης που υποδέχεται ξανά στην πικρή, σφιχτή και ταυτόχρονα γοητευτική αγκαλιά της τον ήρωα. Ενα σκηνικό λουσμένο στην οδύνη ενός Θεσσαλονικιού που δεν θα ξεχάσει ποτέ τους λόγους για τους οποίους επέλεξε κάποτε να φύγει από την πόλη, ενώ στην πραγματικότητα αυτό που θα επιθυμούσε είναι μια «φυγή με την πόλη». Η εσωτερική ένταση που προσδίδει η νοσταλγία όσων χάθηκαν ερήμην του, η πικρή γεύση της εσωτερικής μετανάστευσης, η ισχυρή έλξη που ασκεί η γενέτειρα του καθενός και, πάνω από όλα, η αδυναμία των λέξεων να εκφράσουν επαρκώς όλα όσα θα 'θελε να πει γι' αυτά που άφησε κάνουν το μοτίβο της «επιστροφής στη Θεσσαλονίκη» να λειτουργεί συνεκδοχικά και να περιγράφει πολύ περισσότερες «επιστροφές» από αυτήν που αποτελεί την αφορμή της ιστορίας, επιστροφή στην αθωότητα, τη νεότητα, τη γειτονιά, την οικειότητα, την οικογένεια κ.ά.

Κάθομαι στην άκρη ενός φαραγγιού, κοιτώ επίμονα την απέναντι πλευρά και ακούω χωρίς προσπάθεια φωνές-κραυγές να αναδύονται από το σκοτάδι που καλύπτει το φαράγγι αυτό.

Ονομάζω «μελωδία» αυτές τις κραυγές που ξέρω καλά πως πηγάζουν από τους ανθρώπους, τα πράγματα, τις εικόνες και τις ελπίδες που χάθηκαν στο σκοτάδι αυτού του φαραγγιού, που κόβει τη ροή της ζωής του καθενός στα δύο.

Μερικές φορές αναρωτιέμαι πώς μπορεί να κρυφτεί τόση ζωή μέσα σ' ένα φαράγγι και τι από όλα αυτά που κατοικούν στο σκοτάδι του θα καταφέρει να διασωθεί. Αλλες φορές επιχειρώ να φανταστώ τη ζωή σαν έναν βράχο μοναχικό που βρέχεται από το αλμυρό νερό του πελάγους. Μια βραχονησίδα δηλαδή, που ερήμην της ξεσηκώνει πολέμους και πονά από τότε που ένας σεισμός τής χάρισε μια βαθιά χαράδρα-πληγή ίδια με το φαράγγι της ιστορίας μας. Θα μπορούσε βέβαια ο βράχος-ζωή να ήταν μια σχισμένη στα δύο κορφή σε ένα ορεινό σύμπλεγμα που το αγκαλιάζουν τα σύννεφα και ο ουρανός, π.χ. μια από τις αμέτρητες κορφές των Ανδεων.